از سقراط پرسیدند: چرا محصلان آتن به آموختن علم رغبتی نشان نمی دهند؟ پاسخ داد: « مطمئن هستید آنچه بر آنها عرضه می شود علم است؟»

جملاتی مانند « تاریخ تکرار می شود » ، « باز هم تاریخ تکرار شد» و یا برخی گزاره های مشابه را گاهی هنگام رخ دادن واقعه ای از زبان این و آن می شنویم. معمولا در این موارد، گویندگان چنین جملاتی، واقعه ای را که بعد از واقعه ای دیگر رخ داده، و به نظر آنان کاملا منطبق با واقعه قبلی است، مصداق تکرار تاریخ معرفی می کنند، اما واقعیت این است که این سخن مشهور، اصل و پایه ای ندارد و صرفا ناشی از یک خطای معرفتی است. به این دلیل که الف. اگر یک واقعه تاریخی را اتفاقی بدانیم که به علل و دلایلی خاص، به دست فاعلانی  مشخص، در زمان و مکانی معین رخ داده است و تأثیراتی ویژه بر جای نهاده است، باید گفت امکان تکرار چنین واقعه ای هرگز وجود ندارد، زیرا در واقعه دوم، نه علتها و دلایل عینا تکرار می شوند، نه  فاعلان واقعه پیشین حضور دارند، نه زمان حادثه، زمان واقعه قبلی است و نه معمولا مکان واقعه اول، کاملا دست نخورده باقی مانده است. مسلما کمیت و کیفیت تأثیرات دو واقعه نیز نمی توانند مانند هم باشند. ب. نکته دوم اینکه حکم دادن به تکرار واقعه ای تاریخی، مستلزم این است که قائلین به آن ا

دو سه روز پیش رفتم بانک ملی از حسابم پول بردارم. بعد ازین که مسوول باجه پول را تحویلم داد، گفت: 600 تومان پول خرد دارید به من بدهید؟ گفتم بله. یک هزار تومانی به او دادم. بعد یک باره برایم این سوال پیش آمد که ماجرای این 600 تومان چیست؟ به مسوول باجه گفتم: ببخشید ممکن است بفرمایید ماجرای این 600 تومان چیست؟ گفت: به دلیل این که کارت بانکی خود را از یک شعبه بانک ملی دریافت کرده اید، هربار که در شعب دیگر از حسابتان پول بردارید، بابت این کار باید 600 تومان بپردازید. خنده ام گرفت و گفتم: آقا! بهتر نیست بانک ها برای گرفتن پول از مردم راه های آبرومندانه تری پیدا کنند. کارمند بانک هم که دلش پر بود، شروع کرد به دردل کردن که آقا این کار را فقط بانک ملی آن هم در مشهد انجام می دهد و هیچ کجای ایران و استان هم رواج ندارد و بانک به حرف ما هم گوش نمی دهد و. . . با مسوول باجه گفتیم و شنیدیم و بعد از بانک آمدم بیرون. وسط راه که برمی گشتم یک دفعه دقت کردم، دیدم یادم رفته از مسؤول باجه 400 تومان باقی مانده پولم را بگیرم. او هم فراموش کرده بود پولم را پس بدهد. برایم درسی شد که ازین پس در برابر ظلم بانک سکوت

برای شرکت در جلساتی با حضور همکاران دانشگاه پیام نور تبریز از 19 تا 25 مرداد به شهر تبریز سفر کردم. تبریز مثل همیشه پر جنب و جوش بود و تبریزیان میهمان نواز و مؤدب و صمیمی.  حاصل جلسات بحث و گفتگو بسیار خوب بود؛ هم عقلانی و هم دلچسب. دم غروب که از درس و بحث فارغ می شدم، با دوستان قدیم و جدید تبریزی به گشت و گلا می رفتم. یعنی آنها لطف می کردند و مرا با خود می بردند. در این سفر کمتر فرصت کردم به دیدار بناهای تاریخی بروم؛ تا غروب و سرشب می رسیدیم، تعطیل شده بودند. با وجود این بعضی جاها از جمله یکی از قبرستان های قدیمی تبریز را که مدفن شماری از مشاهیر این شهر است، دیدم و متوجه شدم قبر کمال الدین بهزاد، نقاش مشهور عصر تیموری و صفوی، در تبریز است. دانشگاه هنر اسلامی را هم دیدم که در ساختمانهای زیبای یکی از کارخانه های قدیمی تبریز مستقر است. متاسفانه به دلیل پر بودن برنامه ام (از صبح تا غروب) فرصت نشد به آن سری بزنم. برای خرید کفش و سوغاتی به بازار تبریز هم رفتم. بازاریان تبریز خوشخوی و مؤدبند. هیچ وقت در آنجا بد خلقی ندیده ام؛ همچنان از این که به مغازه آنان رفته ای و احیانا چیزی خریده ای

اخیرا خبری از طریق رسانه ها پخش شد مبنی بر استفاده هواپیماهای روسی از پایگاه هوایی نوژه همدان برای حمله به نیروهای داعش. بعد از انتشار این خبر در داخل کشور اتفاقاتی افتاد:  الف. برخی از سیاستمداران بخصوص تعدادی از نمایندگان مجلس با این موضوع مخالفت کردند. ب. وزیر دفاع در مصاحبه یا سخنرانی اعلام کرد که " این موضوع ارتباطی به مجلس ندارد ". ج . آقای لاریجانی، رییس مجلس، به سخن وزیر دفاع اعتراض کرد و خواستار این شد که مدیران عالی کشور " ادب حکمرانی را رعایت کنند ". د. وزیر دفاع با ارسال نامه ای به مجلس توضیحاتی ارائه کرد و به دلجویی از نمایندگان پرداخت. ذ. هم ایشان بلافاصله درسخنانی روس ها را به خاطر انتشار خبر استفاده هواپیماهای جنگی شان از پایگاه نوژه به " خودنمایی و بی معرفتی" توصیف کرد. ر. در همین ایام هم خبر رسید که هواپیماهای روسی پایگاه نوژه را ترک کرده و به روسیه بازگشته اند. البته این موضوع حتما پیچیدگی های دارد که مقامات نظامی و سیاسی کشور از آن باخبرند، ولی من در این میان یاد جمله عجیب و عمیقی از مرحوم دکتر باستانی پاریزی افتادم که آن را چند جا در آثارش تکرار کرده است و اکن

گاهی که فرصتی دست می دهد و برای بیان تاریخ در جمع همکاران دانشگاهی که در رشته های دیگر به فعالیت مشغول اند حاضر می شوم و یا احیانا برای انجام سخنرانی های عمومی به جایی می روم، از علاقه شگفت مخاطبان به تاریخ شگفت زده می شوم. آنچه قابل تشخیص است این است که مخاطبان عمومی یا متخصصان غیر تاریخی، علاقه ای بسیار بیشتر از دانشجویان تاریخ به این مباحث نشان می دهند. در بحث شرکت می کنند، نقد می کنند، نظر می دهند. بحث ها بالا می گیرد و انسان از بودن در چنین فضایی لذت می برد. این وضعیت اصلا قابل مقایسه با کلاس های سوت و کور تاریخ در دانشگاه ها نیست. کلاس هایی که دانشجویان آن را باید به زور حضور و غیاب و نمره و این جور چیزها سر کلاس ها آورد و نتیجه اش هم تربیت کسانی است که بعد از چند سال همان چیزهایی را که خوانده اند و امتحان داده اند، به یاد نمی آورند. عوامل و دلایل این موضوع بسیار است و فعلا مورد بحث ما نیست. اما مهم یادآوری این نکته به اساتید و پژوهشگران تاریخ است که این ظرفیت و قابلیت مخاطبان عمومی را نادیده گرفته و کار خود را منحصر به  کلاس هایی کرده اند که نتیجه بخشی آنها بسیار کمتر از ان

یک بار خبرنگاری از آقای دکتر باستانی پاریزی پرسیده بود: شما چرا طنز را وارد تاریخ کرده اید و تاریخ را در قالب طنز بیان می کنید؟ ایشان پاسخ داده بودند که من طنز را وارد تاریخ نکرده ام؛ طنز در تاریخ هست فقط کافی است دقت کنید و آن را کشف کنید. این سخن دکتر باستانی درست است و واقعیت این است که حوادث تاریخی گاه به شکلی عجیب با طنز آمیخته است. طنزی که خنده ای تلخ را بر لبان خواننده و شنونده می نشاند. مثلا آیا خنده دار نیست که جان موسس پادشاه بزرگ یک سلسله بر سر چند خربزه بر باد برود؟ ترکان دربار عباسی خلیفه را غذای شور می خوراندند، او را در آفتاب گرم بغداد می نشاندند و از رسیدن آب به او خودداری می کردند تا وقتی که از شدت تشنگی جان می داد. آیا وضع چنین خلیفه ای و کار چنان ملازمانی خنده دار نیست؟ احمدشاه کشور را ترک کرده بود، مرحوم مدرس، رحیم زاده صفوی را به پاریس فرستاد که او را به ایران برگرداند. احمدشاه نپذیرفت و گفت آیا درست است که من این باغ و بستانهای زیبا و آواز پرندگان و هوای خوب را رها کنم و بیایم شاه ایران شوم و این طرف با لرها بجنگم و آن طرف با ترک ها ستیز کنم و با ترکمن ها دربیفتم

معاویه سیاستمداری زیرک بود. او در سایه اقامت و حکمرانی طولانی در شام، حمایت خلفای دوم و سوم، در اختیار داشتن ثروتی فراوان و تمسک به شیوه هایی غیراخلاقی، توانست بر خلافت اسلامی تسلط یابد و 20 سال خلافت کند (40-60ق). اما در انتصاب پسرش یزید به عنوان ولیعهد و خلیفه بعد از خود، دچار خطایی سهمگین شد. خطایی که خلافت را برای همیشه از دست بازماندگان او خارج کرد.ابن خلدون معتقد است؛ درگذشت پیامبر (ص) در سال 11ق پایان عصر «عصبیت دینی» بود. به گفته او، پیامبر مشروعیت خود را از جایگاه دینی خود گرفته بود، اما با مرگ ایشان عصر «عصبیت دینی» (سخن گفتن آسمان با زمین، نزول وحی، معجزات، آمد و رفت فرشتگان و ...) پایان یافت و عصر «عصبیت قبیلگی» آغاز شد. بر این اساس بعد از پیامبر کسانی توانستند بر خلافت دست یابند که از «عصبیت قبیلگی» مناسبی برخوردار بودند. او انتخاب خلفاء را در چهارچوب این نظریه تحلیل کرده است. اما در باره ولایتعهدی یزید و پس از آن خلافت او، نکته ای که باید به آن اشاره کرد این است که این انتصاب علاوه بر این که از مشروعیت دینی برخوردار نب

یکی دو هفته است که ماهروز به روز نشده است. از این بابت از همه مراجعه کنندگان عذرخواهی می کنم. اما دلیل این تاخیر دلیلی کاملا موجّه است: اسباب کشی. از مدت ها پیش در کش و قوس اسباب کشی بودیم. دوهفته پیش اسباب کشی کردیم اما هنوز مانده تا اوضاع مرتب شد. باور بفرمایید که " حکایت همچنان باقی است ".

آقای علی نمازی پیام فرستاده اند که «سلام علیکم، اسباب کشی تمام نشد؟ ». باید خدمت ایشان و دوستان دیگر عرض کنم که تقریبا تمام شد. اما این کار گرفتاری هایی دارد که مسلمان نشنود کافر نبیناد. به همین دلیل پست بعدی ماهروز را اختصاص داده ام به همین موضوع، با این عنوان: « اندر مصائب اسباب کشی». منتظر باشید.